W miejscowym języku Lugisu Gumutindo oznacza „doskonała jakość”. Spółdzielnia o tej nazwie rozpoczęła swą działalność w 1998 roku. Była ona efektem wspólnego projektu Bugisu Co-operative Union (BCU), związku skupiającego 250 spółdzielni, oraz brytyjskiej organizacji handlu alternatywnego Twin Trading, która zajmuje się pozyskiwaniem kawy dla swoich partnerów handlowych, takich jak np. Cafédirect.
Długoterminowym celem Gumutindo jest pomoc rolnikom w osiągnięciu najwyższej jakości uprawianej kawy, za którą można uzyskać najlepszą cenę.
W październiku 2003 roku, organizacja Gumutindo została zarejestrowana jako zrzeszenie spółdzielni, a w 2004 roku otrzymała certyfikat Sprawiedliwego Handlu. Oprócz certyfikatu, Gumutindo posiada także licencję producenta produktów ekologicznych.
Aby zapewnić najwyższą jakość swoich zbiorów, członkowie Gumutindo biorą udział w seminariach poświęconych poprawie jakości kawy. Uczą się także tradycyjnych metod uprawy i przetwarzania kawy, takich jak przycinanie krzewów, zbieranie i suszenie ziaren, stosowanie nawozów organicznych oraz tarasowanie pól, co zapobiega erozji gleby i odpływowi wody z pól.
Zrzeszenie spółdzielni Gumutindo
Gospodarstwa należące do spółdzielni członkowskich Gumutindo położone są we wschodniej Ugandzie, na zboczach Mount Elgon – najwyższej góry w Ugandzie, mierzącej 4321 metrów.
Żyzne, wulkaniczne gleby i podzwrotnikowy klimat sprzyjają uprawie wysokiej jakości kawy typu arabica. Rolnicy prowadzą małe gospodarstwa o powierzchni 0,5-2 ha, położone na wysokości 2-3,5 tys. metrów nad poziomem morza. Kawa zajmuje średnio 0,2 ha powierzchni uprawnej. Sadzi się ją pomiędzy roślinami takimi jak maniok, fasola, bataty czy awokado, uprawianymi dla własnych potrzeb rolników. Naprzemienne sadzenie różnych roślin polepsza żyzność gleby, chroni ją przed erozją i zapewnia cień drzewkom kawowym.
W czasie zbiorów, rolnicy zbierają z drzewek dojrzałe, czerwone wiśnie kawowe i wstępnie przetwarzają je na mokro w swoich gospodarstwach. Wiśnie kawowe moczy się w wodzie, a następnie przepuszcza przez ręczną maszynę do mielenia, która usuwa ziarna z miazgi. Miazga trafia do kompostownika, gdzie podlega fermentacji, a następnie zostaje wykorzystana jako nawóz dla krzewów kawowych.
Otoczone lepką warstwą śluzu ziarna suszy się na słońcu. Powstała w ten sposób „kawa pergaminowa” – nazywana tak ze względu na okalającą ziarna suchą, podobną do papieru otoczkę ochronną – przenoszona jest do magazynu spółdzielni, skąd ciężarówki zabierają ją do magazynu Gumutindo w celu dalszego przetworzenia i przechowania.
Dzięki przedpłatom, które Gumutindo otrzymuje od certyfikowanych kupców, zrzeszenie może wypłacić rolnikom pierwszą ratę wynagrodzenia od razu po dostarczeniu przez nich kawy. Ciężarówki przewożą kawę do głównego magazynu Gumutindo, gdzie odbywa się jej klasyfikacja i ręczne sortowanie. Kolejna faza to mielenie, które odbywa się w prywatnym młynie. W trakcie mielenia, z ziaren usuwana jest pergaminowa otoczka. Zielone ziarna kawy pakowane są następnie do sześćdziesięciokilogramowych worków i czekają w magazynie na transport do kenijskiego portu Mombasa, skąd są eksportowane.
W 2006 roku, organizacja Gumutindo zakupiła własną powierzchnię biurową i magazynową. Zakup ten został sfinansowany dzięki pożyczce z Shared Interest – brytyjskiej spółdzielni kredytowej, która zapewnia środki na finansowanie projektów Sprawiedliwego Handlu.
Cena minimalna i premia Fairtrade
Za produkowaną przez Gumutindo wysokojakościową kawę certyfikowani kupcy płacą cenę przewyższającą oficjalną cenę rynkową. Spółdzielnia otrzymuje stałe, gwarantowane wynagrodzenie w wysokości co najmniej 1,25 dolarów za funt kawy, plus 10 centów (od 1 czerwca 2008 r.) premii Fairtrade, przeznaczonej na sfinansowanie projektów rozwojowych dla całej społeczności lokalnej. Umożliwia to rolnikom osiąganie stałego zysku i chroni ich przed gwałtownymi spadkami dochodów. Biorąc pod uwagę, że cena rynkowa arabiki z Ugandy przez sześć ostatnich lat nie przekroczyła poziomu 80 centów, dzięki Sprawiedliwemu Handlowi zrzeszenie Gumutindo było w stanie wypłacać rolnikom ponadrynkowe wynagrodzenia i jednocześnie inwestować w dalszy rozwój infrastruktury.
Wyższe ceny ze sprzedaży kawy w ramach Sprawiedliwego Handlu umożliwiły rolnikom rozpoczęcie produkcji kawy ekologicznej (potwierdzonej certyfikatami), gdyż zarobioną nadwyżkę można było przeznaczyć na szkolenia i pokrycie kosztów certyfikacji ekologicznej. Rozpoczęcie produkcji kawy ekologicznej z kolei umożliwiło rolnikom wejście na nowe rynki zbytu i uzyskiwanie jeszcze wyższych cen. Bez Sprawiedliwego Handlu, rolnicy ci nigdy nie byliby w stanie sami przejść na uprawy ekologiczne.
Niedawno organizacja Gumutindo otworzyła także swoje pierwsze laboratorium do badania jakości kawy, w którym rolnicy mogą palić własne ziarna kawowe. Ta możliwość uskrzydla rolników, gdyż większość z nich nigdy wcześniej nie próbowała kawy zaparzonej z uprawianych przez siebie ziaren. Dzięki laboratorium, rolnicy mają pewność, że oferują kupcom dokładnie to, czego ci oczekują.
Każda spółdzielnia zrzeszona w Gumutindo oddzielnie otrzymuje premię Fairtrade za sprzedaną kawę. Premia wpływa na specjalnie utworzone konto, a członkowie spółdzielni wspólnie podejmują decyzję, w co zainwestować zarobione pieniądze. Do tej pory rolnicy zdecydowali się wykorzystać premię:
- na sfinansowanie budowy i renowacji magazynu na kawę oraz innych budynków,
- jako wkład w projekty społeczne – budowę szkoły średniej, rozbudowę przychodni zdrowia, ochronę naturalnych źródeł wody, budowę i naprawę dróg dojazdowych, oraz
- jako kapitał obrotowy, aby uniknąć konieczności zaciągania kosztownych pożyczek.
– W zeszłym roku, pieniądze z premii Fairtrade pozwoliły mi opłacić wysokie czesne za szkołę mojej córki. Moim dzieciom i sąsiadom powtarzam, że warto poświęcić czas na produkcję kawy wysokiej jakości. Odkąd inni rolnicy zauważyli, że otrzymujemy premię Fairtrade, starają się nas naśladować, dzięki czemu polepsza się jakość kawy w całym regionie – mówi Difasi Namisi, rolnik ze spółdzielni Gumutindo.
Długoterminowe umowy
Zgodnie ze standardami Sprawiedliwego Handlu, certyfikowani kupcy zobowiązują się do utrzymywania długoterminowych stosunków handlowych ze swymi dostawcami. Zrzeszenie spółdzielni Gumutindo współpracuje obecnie z sześcioma takimi kupcami. Dwaj z nich – Cafédirect i Equal Exchange – kupują kawę od Gumutindo już do siedmiu lat, a niemiecka firma EZA3Wet – od sześciu. Dodatkowy dochód generowany przez te transakcje sprawił, że organizacja Gumutindo mogła rozwijać swą działalność oraz inwestować w oparciu o długookresowy plan działania.
W latach 1999-2006, sprzedaż Gumutindo na rynek Sprawiedliwego Handlu wzrosła czternastokrotnie – z 27 ton w 1999 roku do 370 ton w 2006 roku (co stanowiło 83 proc. całkowitej wielkości eksportu spółdzielni). Organizacja TWIN oraz inny partnerzy działający w ramach Sprawiedliwego Handlu wspierają także fundusz rozwoju rolnictwa ekologicznego. Środki z tego funduszu pokrywają obecnie koszty wynagrodzenia dwóch specjalistów pomagających rolnikom z Gumutindo przejść na uprawy ekologiczne.
Siła i wsparcie organizacji
Sprawiedliwy Handel daje rolnikom możliwość wzięcia losu we własne ręce, a sukcesy osiągane przez rolników nie są postrzegane wyłącznie jako osiągnięcia pojedynczych osób, lecz jako wkład w rozwój całej społeczności lokalnej.
Coraz więcej rolników zdaje sobie sprawę z korzyści płynących z produkowania kawy wysokiej jakości i chętnie przyłącza się do spółdzielni zrzeszonych w Gumutindo. Organizacja Gumutindo ma nadzieję, że popyt na kawę będzie nadal rósł, a wszyscy rolnicy uprawiający ją na zboczach Mount Elgon podejmą w końcu współpracę w ramach systemu Sprawiedliwego Handlu.
Dzięki Sprawiedliwemu Handlowi umocniła się także pozycja kobiet w spółdzielniach zrzeszonych w Gumutindo. Każda spółdzielnia wybiera dwóch członków do zarządu zrzeszenia Gumutindo. Jednym z nich musi być kobieta.
Kawa w Ugandzie
Rolnictwo to najważniejszy sektor w gospodarce Ugandy, który bezpośrednio lub pośrednio zatrudnia 80 proc. ludności tego kraju. Rolnictwo i agrobiznes generują także 95 proc. całkowitych przychodów z eksportu. Kawa jest zdecydowanie najważniejszym towarem eksportowym – stanowi około 50 proc. wszystkich eksportowanych artykułów spożywczych. Uganda produkuje rocznie około 180 tys. ton kawy i osiąga z jej sprzedaży ok. 350 milionów USD rocznie.
Ugandyjscy rolnicy zaczęli tworzyć wiejskie spółdzielnie aby uniknąć wykorzystywania przez pośredników i prywatnych handlarzy kawą. Od późnych lat czterdziestych XX wieku przejmowali strategiczną kontrolę nad produkcją i eksportem kawy.
Zagmatwana sytuacja polityczna i ekonomiczna w latach siedemdziesiątych XX wieku, gdy dyktatorem był Idi Amin, doprowadziła do załamania na rynku kawy, co w konsekwencji osłabiło organizacje spółdzielcze. Po odsunięciu Amina od władzy, produkcja kawy ponownie się rozwinęła. Jednak zapoczątkowana we wczesnych latach dziewięćdziesiątych liberalizacja rynku kawy przyczyniła się do upadku większości związków spółdzielczych. Brakowało im struktur biznesowych i wiedzy na temat rynku, niezbędnej do przetrwania w nowym, silnie konkurencyjnym środowisku, które przyciągnęło na rynek wielu prywatnych handlarzy. W rezultacie wyścigu o ilość, jakość ugandyjskiej kawy pogorszyła się, a jej cena spadła.
Znającym angielski polecamy 3-minutowy film wideo na temat Spółdzielni Gumutindo.
Źródło: The Fairtrade Foundation, Wielka Brytania
Data publikacji: 2007
Tłumaczenie: Justyna Puchalska
Dziękujemy Krzysztofowi Kamieniakowi oraz Justynie Puchalskiej za udostępnienie tego tłumaczenia!
